| 24
avqust 2002-ci ildə keçirilən Referendumda Konstitusiyanın 24
maddəsinə 39 düzəliş edilib. Ölkənin ictimai həyatının müxtəlif
sahələrini əhatə edən bu düzəlişlər QHT-lərdən də yan keçməyib. |
 |
ƏNNAĞI HACIBƏYLİ
Azərbaycan Hüquqçular Assosiasiyasının prezidenti
|
2002-ci il 24 avqust tarixli Referendum aktı QHT-lərə
də müəyyən təsir edib. Akta əsasən, siyasi partiyalarm və başqa
ictimai birliklərin ləğv edilməsi Konstitusiya Məhkəməsinin səlahiyyətindən
götürülür və ümumi yurisdiksiyalı məhkəmələrə verilir.
Konstitusiyanm 130-cu maddəsinə əsasən isə siyasi
partiyalarm və ictimai birliklərin ləğvi Azərbaycan Respublikası
prezidentinin, Milli Məclisin, Nazirlər Kabinetinin, Ali Məhkəmənin,
Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun, Naxçıvan Muxtar Respublikası
Ali Məclisinin sorğusu əsasmda Azərbaycan Respublikasmm Konstitusiya
Məhkəməsinin qərarı ilə ləğv edilə bilərdi. Dəyişikliyə əsasən siyasi
partiyalarm və başqa ictimai birliklərin ləğv edilməsi Konstitusiya
Məhkəməsinin səlahiyyətindən çıxarılır. Bu, ölkədə olan siyasi partiyalar
və ictimai birliklərin fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasma, hakimiyyət
partiyası, dövlət orqanlarmm rəqib partiyanı sıradan çıxarmaq üçün
əlavə əlverişli imkan qazanmasma gətirib çıxara bilər. Müstəqil
olmayan və icra hakimiyyətinin hər cür qanunsuz göstərişlərini danışıqsız
yerinə yetirən məhkəmələrin belə iddialara obyektiv, qərəzsiz baxacağma
və müstəqil qərar qəbul edəcəyinə qarantiya yoxdur. Siyasi partiyalarm
və QHT-lərin qeydiyyatı ilə bağlı məhkəmələrin çıxardığı qərarlar
buna əyani sübutdur. Üstəlik, bu dəyişiklikdən sonra əslində istənilən
şəxs belə bir iddianı qaldırmaq səlahiyyəti əldə edəcək. Çünki Mülki
Məcəllədə və qəbul ediləcək yeni qanunda ("Hüquqi şəxslərin
dövlət qeydiyyatı və reyestri haqqmda") da belə qayda nəzərdə
tutulur. Mülki Məcəllənin 133-cü maddəsinə və 3-cü oxunuşa təqdim
olunmuş "Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı və reyestri haqqmda"
Qanunun 20-ci maddəsinə uyğun olaraq, istənilən üçüncü şəxsin ərizəsi
ilə hüquqi şəxsin dövlət reyestrindəki yazı, yəni hüquqi şəxsin
dövlət qeydiyyatı məhkəmə qaydasmda ləğv edilə bilər.
Bu dəyişikliyin normal, hətta zəruriliyi barədə hökumətin
arqumenti ondan ibarətdir ki, ictimai birliklər məhkəmə qərarmdan
şikayət vermək, məhkəmə araşdırması zamanı sübutlar təqdim etmək
və s. prosessual hüquqlar əldə edirlər. Həqiqətən də, Konstitusiya
Məhkəməsinin çıxardığı qərar son və qəti qərar olduğu üçün ləğv
olunan ictimai birliyin yuxarı məhkəməyə şikayət vermək hüquqi yox
idi və belə bir instansiya da mövcud deyil. İctimai birlikləri ümumi
yurisdiksayalı məhkəmələrin ləğv etməsi zamanı isə həmin qərarın
yuxarı instansiya məhkəmələrində apelyasiyası imkanı yaranır. Lakin
Azərbaycanm məhkəmə sistemindəki vəziyyət, hakimlərin icra orqanlarmdan
faktiki asılı durumu və s. bu qarantiyaları heçə endirir və onların
ciddiliyini şübhə altına qoyur. Prinsipcə, əslində bu normal dəyişikliyn
mahiyyəti deyil, məhkəmə hakimiyyətinin zəifliyi, icra hakimiyyətindən
asılı olması ilə bağlıdır. Bundan başqa, ictimai birlikləri Konstitusiya
Məhkəməsinin ləğv etməsi qaydası daha mürəkkəbdir. Belə ki, ictimai
birliyin ləğvi üçün ümumi yurisdiksiyalı məhkəmələrə müraciət etmək
proseduru, Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmək prosedurundan
daha asandır. Mülki Məcəllənin və qüvvəyə minəcək "Hüquqi şəxslərin
dövlət qeydiyyatı və reyestri haqqmda" Qanunun müddəalarma
əəsasən, istənilən üçüncü şəxs hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatı haqqmda
dövlət reyestrindəki yazılarmm (qeydiyyatmm) ləğvi barədə məhkəmədə
iddia qaldırmaq imkanı qazanır. Belə vəziyyətdə ictimai birliklərin
ləğvi adi hal ala bilər. Ona görə də bu barədə Konstitusiyaya edilən
dəyişikliyin guya QHT-lər üçün daha geniş prosessual imkanlar yaradacağı
fikrini əsaslı saymaq mümkün deyil. Dəyişiklik Konstitusiyanm 49-cu
maddəsində nəzərdə tutulan birləşmək hüququnun reallaşdırılmasmda
əlavə çətinliklərin yaranmasma gətirib çıxarmaya bilməz.
|
