LİNDİ və HARRİ
BREDLİ
Lindi və Harri Bredli qardaşları yeni biznes fəaliyyətinə
1903-cü ildə Viskonsin ştatının Milveuki şəhərində başlayıblar.
Bu işin nə olduğu və gələcəkdə necə ola biləcəyi haqda heç bir təsəwürləri
olmasa da, yalnız öz ağıl və fəhmlərinə arxanalaraq, olub-qalan
maddi ehtiyatlarını bu yeni və həddən artıq riskli işə sərf etmək
onlardan böyük cəsarət və öz gücünə inam tələb edirdi. Bredliləri
bu riskli işə sövq edən cəhətlərdən biri bu idi ki, onlar Amerikada,
biznes fəaliyyətinə təkcə sərbəst şəkildə başlamaq imkanlarına deyil,
həm də uğursuzluğa düçar olduqları təqdirdə hər şeyə yenidən başlamaq
imkanına malik olduqlarına qəlbən inanırdılar. Amma, Bredlilər,
xoşbəxtlikdən heç bir uğursuzluqla qarşılaşmadılar. Onların biznes
fəaliyyəti qol-qanad atıb nəhəng "Allen Bradley Company" şirkətinə
çevrildi.
Həmin şirkət 1985-ci ildə "Rockwell International
Corparation" şirkətinə satılanda əldə edilən gəlirin böyük bir hissəsi
"Lindi və Harri Bredli Fondunun" qurulmasına yönəldildi. Fondun
"Allen Bradley Company" şirkəti ilə heç bir birbaşa əlaqəsi olmasa
da, onun əsas məqsədi Lindi və Harri Bredlilərin xatirəsini əbədiləşdirmək
üçün qardaşların öz yaşayış tərzlərində və bu şirkəti qurarkən əsaslandıqları
prinsipləri və fəlsəfi düşüncələri yaşatmaq, onları geniş yaymaqdır.
Qardaşların səyləri uğurlu nəticələr verdikcə, biznesləri
ildən-ilə böyüdü və son nəticədə Milvuekidəki qərargahları hüdudlarından
çox-çox uzaqlara yayıldı. Amma Lindi və Harri Bredlilər ilk dəfə
öz bizneslərinin təməlini qoyduqları, uzun illər ərzində yaşayıb,
işlədikləri doğma şəhərə sadiq qaldılar. Adlarını daşıyan bu fond,
onların Milvueki şəhərinin həyat səviyyəsinin daim yüksəldilməsinə
köməklik göstərmək arzusunu durmadan həyata keçirməkdə davam edir.
Bredli qardaşları bir neçə fəlsəfi prinsiplərə uyğun
yaşayır, işləyirdilər. Onlar həmişə buna inanırdılar ki, yaxşı ideyaların
son nəticədə verdiyi fayda siyasi gücün və yaxud iqtisadi hərəkatın
gətirəcəyi faydadan daha çox həlledici əhəmiyyətə malikdir. Onlar
bəşəri səylərin - mədəni, təhsil, fəlsəfi, iqtisadi səylərin qarşılıqlı
asılılığına tapınır, yalnız hansısa tək bir sahəyə üstünlük verilməsi
düşüncəsini rədd edirdilər. Bredli qardaşları daima, hər bir fərdin
öz-özlüyündə ləyaqətə və nəcib keyfiyyətlərə malik olduğuna inanırdılar.
Onlar ruhən hiss edirdilər ki, yalnız siyasi və iqtisadi azadlıq
mühitində fərdlər öz istedadlarını inkişaf etdirə, öz bacarıq və
intellektlərini yönləndirə və bəşər övladının durumununun yaxşılaşdırılmasına
xidmət göstərə bilərlər. "Allen Bradley Company" şirkətinin uğurları
məhz bu sarsılmaz prinsiplərin təntənəsi sayəsində mümkün olmuşdur.
Bredli qardaşları öz ömürlərini Amerika xalqının,
eləcə də daha geniş anlamda bütün Qərb dünyasının intellektual və
iqtisadi cəhətdən çiçəklənməsinə səbəb olan azad nümayəndəli hökumət
və özəl təşəbbüskarlıq ənənələrinin qorunub saxlanmasına və müdafiə
edilməsinə sərf etmişlər. Bredlilərin fikrincə ən yaxşı cəmiyyət
azad cəmiyyətdir. Lindi və Harri Bredli Fondu da bu səbəbdən amerikan
demokratik kapitalizminin və onun institutlarının, onu himayə edən
və qidalandıran prinsip və dəyərlərin möhkəmləndirilməsinə xidmət
edir. Onun proqramları məhdud səlahiyyətli səriştəli hökumət, iqtisadi,
intellektual və mədəni fəaliyyətlər üçün dinamik bazar iqtisadiyyatı,
amerikan ideya və institutlarının daxildə və xaricdə güclü və canlı
müdafiə olunması prinsiplərini himayə edir. Bundan əlavə, bu Fond
özünüidarəetmə məsuliyyətinin bilgiləndirilmiş vətəndaşlara və məlumatlandırılmış
ictimai rəyə arxalandığını qəbul edərək, elmi tədqiqatlara və akademik
nailiyyətlərə yardım göstərir.
CORC SOROS
Corc Soros 1930-cu ildə Macarıstanda, Budapeşt şəhərində
doğulub. Burada faşist işğalı dövrünü yaşayıb və 1947-ci ildə kommunist
Macarıstanını tərk edərək İngiltərəyə yollanıb. 1952-ci ildə burada
London İqtisadiyyat İnstitutunu bitirib. Həmin institutda tələbə
ikən məşhur filosof Karl Popperin əsərləri ilə tanış olub.
Fəlsəfə, siyasi nəzəriyyə və sosiologiya elmləri
sahəsində böyük xidmətləri olan K.Popperin ideyaları, xüsusilə də
onun 1945-ci ildə yazdığı "Açıq Cəmiyyət və onun düşmənləri" adlı
kitabı gənc Sorosun düşüncələrinə, sonralar isə peşəkar və filantropik
fəaliyyətinə dərin təsir göstərib.
1956-ci ildə C.Soros ABŞ-a köçüb. Burada özü yaratdığı
və idarə etdiyi beynəlxalq investisiya fondu vasitəsilə böyük varidat
toplamağa başlayıb. Hazırda o, özəl investisiya menecmenti firması
olan "Soros Menecment Fondunun" prezidenti və sədridir. Bu firma
Kuventum Fondlar Qrupunun, bir sıra beynəlxalq investisiya qurumlarının
prinsipial məsləhətçisi kimi fəaliyyət göstərir. 2000-ci ilin iyulunda
Soros öz flaqman gəmisi olan Kuvantum Fondunu Kuvantum İnkişaf Fondu
ilə birləşdirərək Kuvantum İanə Fondunu yaratmışdır. Kuvantum Fondu
bütün dunyada, 30 illik tarixi boyu ildə orta hesabla 31% gəlir
gətirən ən uğurlu fondlardan biri hesab olunur.
C. Soros aktiv xeyriyyəçilik fəaliyyətinə 1979-cu
ildə, irqçi Cənubi Afrika Respublikasında Keyptaun Universitetindəki
qara dərili tələbələrə kömək məqsədilə yardım fondları təsis etməklə
başlamışdır. Bu gün o, Açıq Cəmiyyət İnstitutunun başçısı kimi dünyanın
50-dən çox ölkəsində fəaliyyət göstərən xeyriyyə təşkilatları şəbəkəsinin
əsasını qoymuşdur. Əsasən Mərkəzi və Şərqi Avropada, keçmiş Sovet
respublikalarında, həmçinin qismən Afrika, Latın Amerikası, Asiya
və Birləşmiş Ştatlarda yerləşən bu fondlar açıq cəmiyyət institutları
və infrastrukturlarının yaradılmasına və dəstəklənməsinə xidmət
edir. 1992-ci ildə C.Soros əsas korpusları Budapeştdə yerləşən Mərkəzi
Avropa Universitetini təsis etmişdir.
Soros fondları şəbəkəsi bütün dünyada açıq cəmiyyət
konsepsiyasını dəstəkləyir: bu konsepsiyanın əsas müddəası ondan
ibarətdir ki, bütün insanlar natamam biliklər əsasında hərəkət edir
və heç kimin həqiqəti tam həqiqət deyildir. Praktik cəhətdən isə,
açıq cəmiyyət qanunların üstünlüyü, insan hüquqlarına, azlıqların
hüquqlarına və onların fikirlərinə hörmət, demokratik yolla seçilmiş
hökumət, bizneslə dövlətin bir-birindən müstəqil fəaliyyət göstərdiyi
bazar iqtisadiyyatını və vətəndaş cəmiyyətinin yüksəliş ilə xarakterizə
edilir.
Soros fondları şəbəkəsi 29 ölkədə yaradılmış milli
fondlardan, Kosovo və Monteneqro fondlarından, iki regional fonddan
- Cənubi Afrika Açıq Cəmiyyət İnstitutundan və Qərbi Afrika Açıq
Cəmiyyət Təşəbbüsündən ibarətdir. Yerli direktorlar şurası və idarə
heyəti tərəfindən idarə olunan regional fondlar 27 Afrika ölkəsində
qrant ayırmaqla məşğul olur.
Müxtəlif ölkələrdə yaradılan Soros fondları müstəqil
təşkilatdır və açıq cəmiyyət ideyalarının reallaşmasına yardım göstərirlər.
Hər bir Soros fondunun prioritetləri və spesifik fəaliyyət sahələri
yerli direktorlar şurası və idarə heyəti tərəfindən Corc Sorosla
və Açıq Cəmiyyət İnstitutunun rəhbərliyi və müşavirləri ilə məsləhətləşmələr
əsasında müəyyən edilir.
Soros fondları şəbəkəsi öz məqsədlərini həyata keçirmək
üçün hər il müxtəlif proqramlara xeyli vəsait ayırır. Bu sahədə
ən böyük göstərici 1998-ci ilə aiddir: 574,7 milyon dollar. Sonrakı
illər bu rəqəm bir qədər aşağı düşsə də, orta hesabla ildə 450 milyon
dollar təşkil edib.
C.Soros yeddi kitab müəllifidir. Onların ən axrıncısı
2002-ci ilin martında nəşr olunmuş "Corc Soros qloballaşma haqqında"
kitabıdır. Digər kitabları isə bunlardır: "Maliyyənin əl-kimyası"
(1987), "Sovet sisteminin açılması" (1990), "İmzalanan demokratiya"
(1991), "Soros Soros haqqında: Əyri xəttin önündə dayanarkən" (1995),
"Qlobal kapitalizmin böhranı: təhlükəyə məruz qalan Açıq Cəmiyyət"
(1998) və "Açıq Cəmiyyət - qlobal kapitalizm islahatları" (2000).
Onun siyasət, cəmiyyət və iqtisadiyyat haqqında məqalə və esseləri
müntəzəm olaraq dünyanın ən böyük qəzet və jurnallarında dərc olunur.
C.Soros Nyu-Yorkdakı Yeni Sosial Tədqiqatlar Məktəbinin,
Oksford Universitetinin, Budapeşt İqtisadiyyat Universitetinin və
Yel Universitetinin fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Açıq cəmiyyət
ideyasının bütün dünyada geniş yayılmasında göstərdiyi xidmətləri
nəzərə alaraq, Bolonya Universiteti 1995-ci ildə Sorosu özünün ən
yüksək "Laiera Honoris Causa" fəxri adı ilə mükafatlandırmışdır.
|
