| Üçüncü
sektorun Azərbaycanda yeri |
 |
| ZƏRDÜŞT ƏLİZADƏ |
Dünyanın bütün demokratik dövlətlərində üçüncü sektor
mühüm mövqe tutur. Hökumət strukturuna daxil olmayan ictimai təşkilatlar
və siyasi partiyalar üçüncü sektora aid edilir. Demokratiyanın inkişaf
istiqaməti geniş xalq kütlələrinin dövlət idarəçiliyinə cəlb edilməsindən
keçir. Bu baxımdan hər hansı bir ölkədə üçüncü sektor qurumlarının
sayı nə qədər çox olsa və onların cəmiyyətdə və dövlətdə icra etdikləri
vəzifələr nə qədər geniş olsa, həmin ölkədə demokratiyanın inkişafı
da bir o qədər kamil olar. Sabit demokratik quruluşu olan ölkələrdə
qeyri-hökumət təşkilatları dövlətin sifarişi və pulu ilə müəyyən
dövlət əhəmiyyətli işlər görür, ictimai təşkilatlar hökumətə məsləhət
verir, həmkarlar təşkilatları, siyasi partiyalar, hökumət və biznes-strukturlarla
sıx əməkdaşlıq edir, parlamentlər məsləhət üçün ictimai təşkilatlara
və elmi mərkəzlərə müraciət edir. Bütün bunların sayəsində dövlətlə
cəmiyyət, hökumətlə xalq arasında sədd götürülür, millətin zehni
qüdrəti səmərəli qərarlar qəbul edilməsi üçün səfərbər edilir və
bundan bütün xalq udur.
ABŞ-a bütün dünyadan qonaqlar gəlir. Amerika təcrübəsini
öyrənməyə gələnlər üçün qeyri-hökumət təşkilatı "Meridian"ın xidmətindən
istifadə edilir. Hökumət "Meridian" QHT-na pul ayırır, "Meridian"
isə qonaqların səfər və təlimini təşkil edir. Azərbaycan hökuməti
xaricdən qonaq çağıranda nə qədər dövlət məmuru işini atıb vaxtını
onlara sərf edir? ABŞ hökuməti hansısa vacib məsələ ilə bağlı siyasətini
müəyyənləşdirmək, düzgün qərar çıxarmaq istəyir. Amerika hökuməti
hər hansı bir elmi mərkəzə ("beyin mərkəzi", universitet, tanınmış
müstəqil ekspert) sifariş verir, xərcini ödəyir, sonra iş müzakirədən
keçir və elmi əsasda qərar qəbul edilir. Azərbaycanda müxtəlif sahələrdə
hökumət qərarı necə qəbul edilir? Xalqın zəka qüdrətinin daşıyıcıları
olan ziyalılar bu işə cəlb edilirmi? Neçə savadlı, tanınmış ziyalı-mütəxəssis
xalqın müqəddəratı üçün zəruri qərarların hazırlanması prosesinə
cəlb edilmişdir?
Azərbaycanda üçüncü sektorun inkişafına hökumət süni
əngəllər törədir. Səbəb isə aydındır. Əgər azad və firavan ölkələrdə
xalq dövlət üçün vacib qərarların qəbuluna cəlb edilirsə, Azərbaycanda
dövlət işlərini bilərəkdən sirr kimi təqdim edirlər, xalqa belə
bir yanlış fikir aşılayırlar ki, "dövləti idarə etmək vətəndaşın
hünəri deyil". Ölkəmizin təcrübəsi isə sadə bir həqiqəti bir daha
sübut edir ki, dövlət bir şəxsin və ya bir qrup insanın inhisarına
keçirsə, qəbul edilən qərarların və onların icrasının səmərəsi azalır
və son nəticədə dövlət tənəzzülə uğrayır.
Azərbaycanda yürüdülən dövlət siyasəti açıq-aşkar
hakim zümrənin şəxsi və qrup mənafeyinə uyğun qurulub və bütünlük
də xalqa ziyan gətirir. Belə olan halda hökumət xalqın üçüncü sektor
vasitəsilə ölkənin idarəçiliyinə qatılmasını istəmir və bu səbəbdən
də siyasi partiyaların, həmkarların, qeyri-hökumət təşkilatlarının
və müstəqil KİV-lərin fəaliyyəti qarşısında hüquqi və qeyri-hüquqi
maneələr yaradır, onları daxili və xarici maliyyə qaynaqlarından
məhrum edir və bir çox hallarda qanunsuz cəza tədbirlərindən də
çəkinmir. Axı ortada Azərbaycanın sərvətləri, nəhəng pul gəlirləri
var. Hakim zümrə bu gəlirlərin xalqa bölüşdürülməsinə heç vaxt razı
ola bilməz!
Bu, Azərbaycanda üçüncü sektorun qarşılaşdığı əngəllərin
iqtisadi səbəbidir. Hakimiyyət sözdə demokratiyadan ağızdolusu danışa
da demokratiyanın əsas ünsürləri olan azad seçkini və üçüncü sektorun
azad inkişafını boğur. Belə şəraitdə demokratiyaya can atan hər
bir xalqın ümdə vəzifəsi təşkilatlanıb demokratik seçkiyə nail olmaq
hakimiyyəti qəsb etmiş cinayətkar və müstəbid şəxsləri və qurumları
bu seçkidə hakimiyyətdən kənarlaşdırmaq, xalqın hökumət və cəmiyyətin
dövlət üzərində nəzarət mexanizmlərini nəzərdə tutan yeni Konstitusiya
qəbul etmək və qanunun aliliyini ən müqəddəs meyar götürərək, Azərbaycanı
yuvarlandığı gerilik və avtoritarizm bataqlığından addım-addım çıxarmaqdır.
|
