|
NƏTİCƏLƏR O QƏDƏR DƏ ÜRƏK AÇAN DEYİL |
Neftçilərin Hüquqlarını Müdafiə Komitəsinin sədri
Mirvari Qəhrəmanlının rəhbərliyi ilə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin
Azərbaycan rayonlarında sosial-iqtisadi problemlərin həllinə təsiri
üzrə aparılan monitorinqin nəticələri mart ayının sonlarında açıqlandı.
Monitorinqi 29 oktyabr 2003-cü ildən 29 yanvar 2004-cü ilə qədər
"Qlobal Creendrants Fund təşkilatının maliyyə dəstəyi ilə Ağstafa,
Tovuz və Şəmkir rayonlarında Həmid Xəlilov, Zamin Hacı, Mətanət
Əsgərova və Mətanət Əzizova aparıblar. Ötən il noyabrın 1-dən 2004-cü
il martin 1-dək Açıq Cəmiyyət İnstitutu-Yardım Fondunun maliyyə
dəstəyi ilə Ağdaş, Ucar və Yevlax rayonlarının 28 kəndində isə bu
layihəni Asif Bəkirov, Zamin Hacı və Ramil Həsənov gerçəkləşdirmişlər.
Hər iki monitorinqdə BTC boru kəməri üçün Torpaq
Ayırma Proqramı (TAP) həyata keçirilən zaman layihənin təsirinə
məruz qalmış əhalinin əmək və mülki hüquqlarının vəziyyəti, yerli
işçi qüvvəsindən istifadə, yerli işçilərlə işəgötürən arasında bağlanmış
əmək müqaviləsinin Azərbaycan Əmək Məcəlləsinə uyğunluğu, subpodrat
işlərində yerli təşkilatların tikintiyə cəlb edilməsi, kəmərlər
keçən ərazilərdə İctimai Sərmayə Proqramının (İSP) həyata keçirilməsi
problemləri əsas götürülüb. BTC neft boru kəməri TAP-ın əsas prinsipləri
(noyabr 2002-ci il), Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə boru kəmərləri
TAP (sentyabr 2003-cü il), BTC və Cənubi Qafqaz boru kəməri layihələri
ilə bağlı Azərbaycan İSP kimi sənədlər monitorinqdə əsas götürülüb,
layihələrlə bağlı bu istiqamətdə çalışan ekspertlərlə, mütəxəssislərlə
görüşlər təşkil edilib.
Sorğuların nəticələrinə görə:
-
torpaqayırma komissiyası kəmərin keçəcəyi ərazilərdə təsirə
məruz qalacaq torpaq mülkiyyətçilərini müəyyənləşdirdikdən sonra
əhali arasında aparmalı olduğu maarifləndirici və izahat işlərini
səthi yerinə yetirib; bu işlər ictimaiyyət nümayəndələri üçün
açıq olmayıb və onlar məlumatlandırılmayıblar; Ağstafa, Tovuz
və Şəmkir rayonlarında məsləhətləşmələr prosesində nə yerli
əhali, nə də özünüidarəetmə orqanlarının (bələdiyyə) təkliflər
verməsinə şərait yaradılıb;
-
əhalidə kəmər haqqında biliklər əsasən dövri mətbuat, xüsusilə
də televiziyadan alınan informasiyalar vasitəsilə formalaşıb;
-
kəndlilərin müqavilə bağlamaq haqqında anlayışları olmamış
və latın qrafikasını yaxşı bilmədiklərindən müqavilələrin məzmunu
haqqında çox səthi məlumatlara əsasən onları oxumadan imzalamışlar;
-
mülkiyyətçilərin bir qismi ayrılan kompensasiyanın az olmasından
narazıdır. Əgər mülkiyyətçilər torpaqdan ildə ən azı 2 dəfə
məhsul götürürdülərsə, hazırda onlara kompensasiya bir məhsula
görə hesablanıb;
-
Tovuzun bir kəndi istisna olmaqla, bütün rayon, Ağstafanın
isə bəzi kəndlərində nişanlama işləri aparılmayıb;
-
monitorinq zamanı rəyi soruşulanların 80 faizi konkret nişanlama
işləri aparılmadığına görə artıq ikinci mövsümdür ki, öz torpaqlarından
istifadə edə bilmədiklərini bildirib;
-
Ağdaş, Ucar və Yevlax rayonlarında da mülkiyyətçilərin torpaqdan
istifadə edən hissəsinin təsərrüfatlarının rentabelliyi nəzərə
alınmayıb;
-
təsirə məruz qalan ərazilərdə toprağa mülkiyyət hüququ ilə
əlaqədar bəzi mübahisələrə məhkəmə qaydasında baxılmayıb;
-
kompensasiya verilməsi zamanı mülkiyyətçilərdən rüşvət alma
faktları da açıqlanıb. Kompensasiyanın ödənilməsi üzrə bank
sənədləri və hesablanma müqavilələri qanunvericiliyə uyğun tərtib
edilməyib.
Müşahidələr nəticəsində
kompensasiyaların miqdarından razı olan mülkiyyətçilərin
əsas motivlərinin bu pulların onlar üçün
"göydəndüşmə kimi olması aşkar
edilib.
 |
Bundan əlavə, BTC boru kəmərinin
tikintisinə Ağstafa, Tovuz və Şəmkir bölgələrində
hələ də başlanmayıb. Tikinti şirkətinin
kəmər boyu ərazilərdə yaşayan əhalidən
işçi qəbul olunması üçün yerli
ofisləri yaradılıb. Rayon mərkəzlərində
işəgötürmə ilə əlaqədar
müşavirələr keçirilib. Kəndlərdə
işçi qəbulu haqqında elanlar və tələb
olunan peşə ixtisasları, bu peşə və
ixtisaslar üzrə işçilərə qoyulan bir
sıra tələb və şərtlərin siyahısı
asılıb. Əhali işəgötürmədə
də şəffaflıq prinsipinə düzgün
əməl olunacağına az ümid edir. Monitorinqdə
o da aydın olub ki, işə qəbul üçün
Ağstafada 597, Tovuzda 59, Şəmkirdə 20 ərizə
təqdim olunub. Ucar və Ağdaşda isə heç
kim işə götürülməyib. Yevlax rayonundan
isə bir neçə nəfər işlə təmin
olunub. İşçilərlə 3 aylıq əmək
müqaviləsi imzalansa da, onlarla tibbi və həyati
sığorta müqaviləsi imzalanmayıb. Azərbaycan
Əmək Məcəlləsinə zidd olaraq iş
saatı səhər 7-dən axşam 7-dək müəyyənləşdirilib.
Aparılan sorğudan sonra monitorinq üzvləri
bir sıra yeni təkliflər irəli sürüblər.
Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə boru
kəmərləri TAP üzrə kompensasiyaların
verilməsinin yenidən araşdırılması,
İSP üzrə seçilmiş kəndlərin siyahısının
yenidən aydınlaşdırılması, Azəsrbaycan,
Gürcüstan və Türkiyə boru kəmərlərinin
təsirinə məruz qalmış rayonlardan işə
qəbulla əlaqədar kəmərin çəkilişi
ilə məşğul şirkətlərin öz
üzərlərinə götürdükləri
öhdəlikləri reallaşdırması və
Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə boru
kəmərlərinin çəkilişinə başlanıldıqda
yerli fermerlərin, yerli müəssisələrin
xidmətlərindən istifadəyə xüsusi diqqət
yetirilməsi həmin təkliflər sırasındadır.
Günel Səmədova |
