|
ELM ADAMLARI ÜÇÜN VUDRO VİLSON BEYNƏLXALQ MƏRKƏZİ |
Elm adamları üçün Vudro Vilson Beynəlxalq Mərkəzi
(www.wilsoncenter.org)
rəsmən ABŞ hökuməti tərəfindən ABŞ-ın 28-ci prezidenti Vudro Vilsonun
xatirəsinə yaradılmışdır.
"Siyasət müəllimi təxəllüslü Vudro Vilson əsasən
siyasət fakültəsinə rəhbərlik etdiyi və Prinston Universitetinin
prezidenti olduğu, həmçinin Birinci dünya müharibəsi illərində və
ondan sonra milli və dünya səviyyəsində dövlət adamı kimi öz yüksək
səviyyəli idealizmi ilə yadda qalmışdır.
Vilson 1856-cı ildə Virciniya ştatının Staunton şəhərində
anadan olmuş və ona Tomas Vudro Vilson adı verilmişdir. O, Vətəndaş
müharibəsinin dəhşətli acılarını Corciya və Cənubi Karolina ştatlarında
yaşayaraq böyümüşdür. Keşiş və kollec müəllimi olmuş atasının presviterianlığı
da ona çox təsir etmişdir.
Vilson ilk olaraq Davidson Kollecinə getsə də, səhhəti
ilə əlaqədar təhsilini yarımçıq qoymalı olub. O, 1879-cu ildə Nyu
Cersi Kollecini (sonralar Prinston Universitetinə çevrilib) bitirib.
Dövlət adamı olmağı qərara alan Vilson 1879-1880-ci illər ərzində
Virciniya Universitetində hüquq ixtisası üzrə bir illik təhsil almış
və 1882-ci ildə Corciyada vəkilliyə başlamışdır, lakin onun vəkillik
praktikası uzun sürməmişdir.
Vilson dövlət və onun tarixini öyrənmək üçün 1883-cü
ildə Con Hopkins Universitetinə getmişdir. Burada yazdığı "Konqres
hökuməti əsəri 1885-ci ildə nəşr olunmuşdur. ABŞ hökumətinin qanunvericilik
fəaliyyəti haqda ciddi tədqiqat əsəri kimi bu gün də sevilən həmin
kitab onun dissertasiyası hesab edilmiş və növbəti il o, həmin universitetdən
politologiya üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. Vilson ABŞ-ın doktorluq
dərəcəsi olan yeganə prezidentidir.
Vilson əvvəlcə Brayn Mavr Kollecində, daha sonra
isə Vesleyan Universitetində dərs demişdir. 1890-cı ildə Prinston
Universitetində hüquq və siyasi iqtisadiyyat professoru olmuşdur.
Yeddi kitab yazan Vilson eyni zamanda öz məqalələri ilə tanınmışdır.
Prinston Universitetinin himayədarları 1902-ci ildə onu bu müəssisənin
prezidenti seçmişdilər.
1910-cu ildə o, Demokrat Partiyası tərəfindən Nyu
Cersinin qubernatorluğuna namizəd sürülməsini qəbul etmiş və bu
seçkilərdə qalib gəlmişdir. İctimaiyyəti trestlərin istismarından
qorumaq məqsədini güdən uğurlu mütərəqqi proqramı onu milli səviyyədə
tanıtmış və 1912-ci ildə o, prezident seçkilərində Demokrat Partiyasının
namizədi kimi qalib gəlmişdir. Vilsonun Amerika iqtisadiyyatının
yenidən canlandırılmasına yönəldilmiş "Yeni Azadlıq platfroması
ona 535 seçici səsindən 435-ni əldə etməklə prezidentlik kürsüsünü
və Konqresdə demokratik çoxluğu qazandırmışdı.
Bir prezident kimi Vilsonun daxili siyasəti trestlərə
qarşı mübarizə kampaniyasını davam etdirmək olmuşdur.
ABŞ-ın Avropada genişlənən müharibəyə qoşulması üçün edilən təhrik
və təzyiqlərə baxmayaraq, Vudro Vilson Amerikanın neytrallığını
iki il qoruya bildi. 1916-cı il seçkilərində onun başlıca şüarı
"o bizi müharibədən uzaq saxladı oldu. Lakin Almaniyanın neytral
ölkələrə qarşı da sualtı qayıq müharibəsini sürətlə genişləndirməsi
Vilsonu 1917-ci ilin aprelində müharibə elan etmək barədə Konqresə
müraciət etməyə məcbur etdi. Dünya Amerikaya və Vilsona Birinci
dünya müharibəsinin həll xilaskarı kimi baxırdı. 1919-cu ildə keçirilən
Paris Sülh Konfransı Almaniya ilə Versal Sülh Müqaviləsinin imzalanması
ilə nəticələndi, lakin ölkədə respublikaçıların üstünlük təşkil
etdiyi Konqres Vilsonun başçılığı ilə aparılan danışıqların nəticələri,
xüsusilə də Millətlər Liqası və kollektiv təhlükəsizlik aspektləriylə
razılaşmadı. Nəticədə Birləşmiş Ştatlar və Almaniya arasında ayrıca
sülh danışıqları aparıldı. Vilson 1919-cu ildə Nobel Sülh Mükafatı
ilə təltif olundu və Avropada sülhün xilaskarı kimi tanındı.
Versal Müqaviləsinin ratifikasiyası üçün qatarla
ölkə boyunca 8.000 mil yol qət edən Vilson sonda əldən düşərək xəstələndi
və bir daha tam şəkildə sağalmadı. Vilsonun mübarizə aparmaq iqtidarında
olmadığı 1920-ci ilin prezident seçkilərində respublikaçı Uorren
Q.Hardinq demokrat Ceyms Koksa qalib gəldi. Təqaüdə çıxan Vilson
ömrünün sonuna kimi Vaşinqtonda yaşadı və 1924-cü ildə burada vəfat
etdi. Dünyanın böyük liderlərindən biri olaraq Vilsonun idealizmi
və statusu ona xatirə olaraq yaradılan Elm adamları üçün Vudro Vilson
Beynəlxalq Mərkəzinin yaranmasına səbəb oldu.
Elm ad ami an üçün Vudro Vilson Beynəlxalq Mərkəzi
nadir?
Mərkəz 1913-1921-ci illər ərzində ABŞ-ın prezidenti olan Vudro Vilsonun
fikir və düşüncələrini daimi yaşatmalı olan təsisat kimi yaradılmışdır.
1968-ci ildə yaradılan bu mərkəz ABŞ hökumətinin Vudro Vilsona rəsmi
xatirə-memorialıdır.
Mərkəz nə edir?
Elm adamları üçün beynəlxalq bir mərkəz kimi Vudro Vilson Mərkəzi
elmi fəaliyyətə yardım etməklə və bu fəaliyyəti rəsmi Vaşinqtonu
maraqlandıran məsələlərə yönəltməklə, müəllim, universitet prezidenti
və Amerikanın 28-ci prezidenti olmuş Vudro Vilsonun xatirəsini yaşadır.
O bunu yüksək səviyyəli müəllimlər, ictimai işçilər, jurnalistlər,
peşəkarlar və digər liderlərə təqaüd və digər yardımlar verməklə
həyata keçirir. Mərkəz, həmçinin, elmi fəaliyyəti dəstəkləmək üçün
seminar və konfranslar keçirir, bir sıra nəşrlər buraxır və verilişlər
həyata keçirir.
Mərkəzin spesifik xüsusiyyati nadir?
ABŞ-ın paytaxtında yerləşməsi mərkəzi
günümüzdəki məsələlər və
dərin tarixi təcrübələrin araşdırıldığı
və müzakirə olunduğu əvəzsiz yerə
çevirir. Vudro Vilson xatirəsi haqqında Akta əsasən
yaradılan mərkəz elm aləmi ilə ictimai
məsələlər aləmi arasında möhkəm
və faydalı əlaqələr yaradır. Mərkəz
elm adamları ilə siyasətçilər arasında
münasibətlərin genişləndirilməsini
dəstəkləyir.
Mərkəzin tədqiqat və siyasətproqramı
varmı?
Mərkəzin heç bir qanunvericilik və siyasət
proqramı yoxdur. Mərkəz əsas diqqətini
tarix, politologiya və beynəlxalq münasibətlərə
yönəldərək humanitar və sosial elmlərə
dair araşdırmaları dəstəkləyir.
 |
İnsanlar mərkəzdən nə
əldə edir?
Amerika əhalisi qurum tərəfindən verilişlər,
açıq görüşlər, çap materialları
və elektron vasitələrlə məlumatlandırılır.
Mərkəzin "Dialoq radio proqramının 200
radiostansiyada 200.000 nəfərlik dinləyicisi var
və bu proqram ABŞ Silahlı Qüvvələrinin
Radio Şəbəkəsi vasitəsilə xaricə
yayılır. Hər il mərkəzdə keçirilən
200-dən artıq açıq yığıncaq ictimaiyyətə
müvafiq mütəxəssislərə suallar vermək
və öz yeni fikirlərini onlara çatdırmaq
imkanı verir. "Close UP Fondu ilə birgə səylər
nəticəsində yuxarı sinif şagirdləri
üçün siyasi məsələlərə dair
brifinqlər keçirilir. Üç ayda bir dəfə
nəşr olunan rüblük "Vilson jurnalının
60.000 abunəçisi və ondan daha çox oxucusu var.
Mərkəzdə 1.000-dən çox kitab yazılıb
və onların böyük hissəsi qurumun öz
mətbəəsində çap olunub. Jurnal, bülleten,
iş vərəqələri və vebsaytların
ümumi sayı on minlərlədir.
Mərkəz necə təşkil olunub?
Mərkəz Smisson İnstitutunun nəzdində yaradılıb,
lakin onun özünün ABŞ prezidenti tərəfindən
təyin olunan hökumət rəsmiləri və
adi insanlardan ibarət himayədarlar şurası var.
Mərkəzin direktoru və elm adamları, naşirlər,
kitabxanaçılar, inzibatçılar və yardımçı
işçilərdən ibarət heyət mərkəzin
missiyasını yerinə yetirmək öhdəliyi
daşıyır. Himayədarlara və işçi
heyətə Vilson Şurası adlanan özəl
vətəndaşlar qrupu məsləhətlər
verir. Dsasən son kurs tələbələrindən
ibarət olan praktikantlar yüksək səviyyəli
tədqiqat aparmaq işini öyrənərkən
dəvət olunan alimlərə və işçi
heyətinə köməklik göstərirlər.
Mərkəzin himayədarlar şurasının sədri Cozef Gildenhorn,
direktoru isə Li H.Hamiltondur.
Mərkəz necə maliyyələşdirilir?
Mərkəz dövlət-özəl əməkdaşlığı sahəsində maliyyələşdirilir.
Mərkəzin əməliyyat fondunun təxminən yarısı hər il ABŞ hökuməti
tərəfindən ödənilir. Qalan vəsait isə fondlar, qrantlar, müqavilələr,
əməkdaşlıqlar, yardımlar və abunələr hesabına əldə edilir.
|
